Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της ορειβασίας είναι το αν κατακτήθηκε πραγματικά το Έβερεστ για πρώτη φορά το 1953 ή μήπως δύο ορειβάτες, που τα ονόματά τους έγιναν θρύλος μετά την εξαφάνισή τους το 1924, κατάφεραν να φτάσουν εκεί πριν πεθάνουν και εξαφανιστούν μια για πάντα κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες;
Ήταν 8 Ιουνίου του 1924, όταν ως μέλη της Βρετανικής Αποστολής στο Έβερεστ από τη βόρεια πλευρά του (Θιβέτ), οι George Mallory (38) και Andrew-Sandy Irvine (22), ξεκίνησαν από την προωθημένη κατασκήνωσή τους, την Camp VI στα 8140 μέτρα, με στόχο την κορυφή στα 8848 μέτρα, χρησιμοποιώντας συσκευές οξυγόνου της εποχής. Ήταν η 3η προσπάθεια κορυφής για την αποστολή, με τις δύο πρώτες να έχουν αποτύχει (στην 1η συμμετείχε και πάλι ο έμπειρος Mallory).
Ο καιρός ήταν καλός αρχικά και λίγο αργότερα έφτασε στην Κατασκήνωση-6 ο λοχαγός Noel Odell, μέλος κι αυτός της αποστολής, ο οποίος βρήκε αντικείμενά τους αφημένα στο αντίσκηνό τους. Συνέχισε το δρόμο για την κορυφή και λίγο ψηλότερα, με τη βοήθεια δύο Σέρπα της αποστολής, άνοιξε ένα τηλεσκόπιο και το έστρεψε προς τη διαδρομή. Αφού πέρασε αρκετή ώρα με σύννεφα στο προσκήνιο, ο ουρανός καθάρισε στιγμιαία προς το μεσημέρι και πρόλαβε να δει τις σιλουέτες των δύο ορειβατών να κινούνται αργά πάνω στη ράχη, στον ορίζοντα, σε ένα υψόμετρο που εκ των υστέρων υπολογίστηκε στα 8600 μέτρα, στο έκτοτε αποκαλούμενο «Δεύτερο Σκαλοπάτι» (Second Step). Αμέσως μετά όμως το σύννεφο σκέπασε τα πάντα και σε λίγο άρχισε να χιονίζει και ο Odell με τους Σέρπα, πήραν το δρόμο της επιστροφής. Αυτή ήταν και η τελευταία φορά που κάποιος είδε τους δύο ορειβάτες ζωντανούς!
Όταν βρέθηκε το σώμα του Mallory το 1999, υπήρχαν μεγάλες ελπίδες ότι θα μπορούσε να δώσει μια ένδειξη για το αν το ζευγάρι έφτασε στην κορυφή. Αλλά, το παράξενο είναι ότι η κάμερα που κουβαλούσε, με την οποία θα κατέγραφε το ψηλότερο σημείο που θα είχαν φτάσει, δεν ήταν πάνω στο νεκρό σώμα. Αρκετοί μάλιστα έκαναν την υπόθεση, ότι λόγω και του δεσποτικού του χαρακτήρα, ο Mallory είχε “φορτώσει” την κάμερά του στον Irvine, ο οποίος έτσι κι αλλιώς ήταν ιεραρχικά κάτω από εκείνον. Το σώμα του Irvine βέβαια δεν βρέθηκε ποτέ μέχρι σήμερα, πέρα από μια από τις δύο αρβύλες του το 2024, χωρίς άλλο ίχνος όμως, άρα και χωρίς να γνωρίζουμε αν όντως μετέφερε εκτός από τη δική του και την κάμερα του Mallory (o John Noel, κινηματογραφιστής και χρηματοδότης της αποστολής του 1924, είχε εφοδιάσει όλα τα μέλη της αποστολής με μία φορητή κάμερα, ώστε να ντοκουμεντάρουν όλοι στιγμές της αποστολής, όπως τη βίωνε ο καθένας τους).
Μελετώντας ωστόσο τις μετεωρολογικές αναφορές της αποστολής, ο συγγραφέας Graham Hoyland πιστεύει ότι έχει καταλάβει τι συνέβη στο ζευγάρι και αν έφτασαν στην κορυφή πριν πεθάνουν. Ο Hoyland – μακρινός συγγενής ενός άλλου μέλους της ομάδας αποστολής, ο οποίος έχει επισκεφθεί το Έβερεστ εννέα φορές αναζητώντας τα λείψανα, πιστεύει ότι το κλειδί για το μυστήριο είναι η ατμοσφαιρική πίεση.
Ο συγγενής του, είναι ο Howard Somervell, μέλος της ίδιας αποστολής του 1924, ο οποίος είχε φτάσει σε απόσταση 300 κάθετων μέτρων από την κορυφή εκείνη τη χρονιά πριν η έλλειψη οξυγόνου τον κάνει να αναγκαστεί να υποχωρήσει, ήταν υπεύθυνος για την παρακολούθηση του καιρού κατά τη διάρκεια της αποστολής.
Τα αρχεία του, τα οποία υπέβαλε μετά την επίσημη έκθεση για την αποστολή του 1924, έχοντας επιστρέψει στην εργασία του ως χειρουργός στην Ινδία, δείχνουν ότι η βαρομετρική πίεση μειώθηκε μεταξύ του πρωινού της 8ης Ιουνίου και της 9ης Ιουνίου στο στρατόπεδο βάσης, όπου ο Somervell έπαιρνε τις μετρήσεις.
Ο Somervell κατέγραψε την πίεση σε ίντσες υδραργύρου, να πέφτει από τις 16,25 στις 15,98. Ο Hoyland πιστεύει ότι αυτά τα στοιχεία ισοδυναμούν με πτώση της πίεσης κατά 10 millibar. Οι θάνατοι που σχετίζονται με τις καιρικές συνθήκες στο Έβερεστ συνδέονται γενικά με πτώση της βαρομετρικής πίεσης στην κορυφή.
Μια μείωση μόλις 4 millibar μπορεί να προκαλέσει υποξία. Μια πτώση 6 millibar ήταν αρκετή για να προκαλέσει το περιστατικό του 1996, στο οποίο 20 άτομα παγιδεύτηκαν στο βουνό, οκτώ από τα οποία πέθαναν (αυτή η ιστορία αναφέρεται στο βιβλίο του συγγραφέα John Krakauer “Into Thin Air”). Η οπτική γωνία του κακού καιρού διερευνήθηκε επίσης σε μια εργασία του 2010 από ειδικούς του Πανεπιστημίου του Τορόντο, με επικεφαλής τον G.W. Kent Moore.
«Ανέβαιναν σε μια απόλυτη καταιγίδα, όχι μόνο μια χιονοθύελλα αλλά ένα είδος χιονοβόμβας», δήλωσε ο Hoyland στο CNN. Ο Hoyland έχει βιώσει ο ίδιος «χιονοβόμβες» στο Έβερεστ. «Είναι τρομακτικό, η θερμοκρασία πέφτει τρομερά, λαχανιάζεις. Υπάρχουν άνεμοι 100 κόμβων. Ένας τύπος που γνωρίζω αρπάχτηκε από τον άνεμο και κατέληξε πιο ψηλά στο βουνό», είπε. Ουσιαστικά, η πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης σήμαινε ότι το βουνό έγινε ξαφνικά ψηλότερο, περίπου 200 μέτρα ψηλότερο, για την ακρίβεια. Ο Hoyland το αποκαλεί αυτό σαν «μια αόρατη παγίδα θανάτου».
Το ζευγάρι Mallory-Irvine, που ανέβαιναν κατά μήκος της βορειοδυτικής κορυφογραμμής, ήδη ανέβαιναν κόντρα στις πιθανότητες. Ο Mallory έγραψε σε μια επιστολή προς τη σύζυγό του ότι υπολόγιζε τις πιθανότητές του να φτάσει στην κορυφή σε 50 προς ένα. Ο Hoyland πιστεύει ότι ήταν περισσότερο 20 προς ένα. Αλλά, πιστεύει, δεν θα είχαν ιδέα τι επρόκειτο να τους χτυπήσει.
«Ο Mallory είχε δει τον Norton και τον Somervell να φτάνουν σε απόσταση 300 μέτρων από την κορυφή στις 4 Ιουνίου, χωρίς εξοπλισμό οξυγόνου. Θα φαινόταν λογικό να υποθέσουμε, ότι ήταν δυνατό να φτάσει κανείς στην κορυφή με τη συσκευή», γράφει o Hoyland σε ένα υπό έκδοση βιβλίο του. «Αυτό που δεν γνώριζε ήταν ότι η ραγδαία πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης έκανε το βουνό ακόμη ψηλότερο».
Επιπλέον, η καταιγίδα και η χιονοθύελλα δεν θα είχαν απλώς προκαλέσει πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης. Το ζευγάρι φορούσε ρουχισμό από στρώσεις μεταξιού, βαμβακιού και μαλλιού. Ο Hoyland, ο οποίος είχε μια παρόμοια στολή κατά παραγγελία σε ένα ταξίδι στο Έβερεστ, λέει ότι τα ρούχα είναι εξαιρετικά άνετα, αλλά δεν θα παρείχαν τη ζεστασιά για να επιβιώσουν σε μια χιονοθύελλα ή μια διανυκτέρευση.
Προηγουμένως, είχε διατυπωθεί η εικασία ότι το ζευγάρι είχε φτάσει στην κορυφή πριν πεθάνει κατά την κατάβαση, κάτι που ο Hoyland αποκαλεί «ευσεβή πόθο». «Προσπαθούσα να αποδείξω ότι ο Mallory είχε ανέβει στο Έβερεστ! Για χρόνια και χρόνια, ήθελα να αποδείξω ότι ήμουν ο 16ος Βρετανός που το ανέβηκε, όχι ο 15ος. Αλλά δυστυχώς, όταν διαβάζεις τα γεγονότα και αυτά είναι διαφορετικά, πρέπει να αλλάξεις γνώμη. Δεν μπορείς να συνεχίσεις να είσαι ευσεβώς σκεπτόμενος», λέει ο Hoyland.
Μέχρι τον Hoyland, κανείς δεν είχε μελετήσει προσεκτικά τα δελτία καιρού, τα οποία δημοσιεύονταν στη Βασιλική Γεωγραφική Εταιρεία στο Λονδίνο.
Το μυστήριο του Mallory και του Irvine απασχολεί τους λάτρεις της περιπέτειας εδώ και δεκαετίες, βασικά από τον χαμό τους τον Ιούνιο του 1924. Το 1933, ένας άλλος Βρετανός ορειβάτης, ο Percy Wyn-Harris, βρήκε ένα πιολέ κοντά στην κορυφή. Υποτίθεται ότι ανήκε στον Irvine, καθώς είχε πάνω του κωδικοποιημένα χαράγματα που συνήθιζε να βάζει ο Irvine στον εξοπλισμό του.
Το 1936, ένας άλλος ορειβάτης, ο Frank Smythe, πίστεψε ότι είχε μέσα από τον φακό ενός τηλεσκοπίου, ένα σκούρο όγκο στο μέρος που βρέθηκε το χαμένο πιολέ 3 χρόνια νωρίτερα. Και ο Κινέζος ορειβάτης Γουάνγκ Χονγκμπάο πίστευε ότι είδε ένα σώμα κατά την ανάβασή του το 1975. Τελικά, μια αποστολή το 1999, με πρωτοβουλία του Hoyland, βρήκε το σώμα του Mallory στα 26.700 πόδια, στις βραχωμένες και γυμνές από χιόνι βόρειες πλαγιές του βουνού.
Ο Hoyland πιστεύει ότι το ζευγάρι, δεμένο μεταξύ του, γλίστρησε ενώ είχε ήδη ματαιώσει την ανάβαση και επέστρεφε στην κατασκήνωση. Πιστεύει ότι ο Mallory επέζησε της αρχικής πτώσης, αλλά έκανε μια άλλη μοιραία βουτιά ενώ παρέπαιε τραυματισμένος και κατευθυνόμενος πίσω στην κατασκήνωση. Από το σώμα του Irvine δεν βρέθηκε τίποτα στην πλαγιά, παρά μόνο η μία αρβύλα του το φθινόπωρο του 2024, στον παγετώνα Rongbuk.
Ενώ μερικά από τα υπάρχοντα του Mallory βρίσκονταν ακόμα πάνω στο σώμα του, συμπεριλαμβανομένου ενός ζευγαριού γυαλιών στην τσέπη του, κάτι που υποδηλώνει ότι βρισκόταν είτε στο σκοτάδι είτε με κακή ορατότητα, δεν υπήρχε κανένα ίχνος της φωτογραφίας της συζύγου του την οποία είχε φέρει μαζί του, σχεδιάζοντας να την αφήσει στην κορυφή.
Για δεκαετίες, οι ερευνητές υποστήριζαν -αντί για πιο ακριβή στοιχεία- ότι η απουσία της επίμαχης φωτογραφίας υποδηλώνει ότι το δίδυμο των ορειβατών μπορεί να έφτασε στην κορυφή και να έπεσε κατά την επιστροφή του.
Ωστόσο, έχοντας εξετάσει τα νέα στοιχεία, ο Hoyland πιστεύει ότι αυτό δεν ισχύει. Οι αναφορές της αποστολής ανέφεραν μια χιονοθύελλα που χτύπησε το βουνό στις 2 μ.μ., πολύ πριν προλάβουν να φτάσουν στην κορυφή. Η έλλειψη φωτογραφίας, πιστεύει ότι δεν σημαίνει τίποτα. Ο Mallory συχνά ξεχνούσε πράγματα, σημειώνει.
Στην τελευταία του επιστολή προς τη σύζυγό του στις 27 Μαΐου, ο Mallory έγραψε για το ότι «κοιτούσε έξω από την πόρτα μιας σκηνής έναν κόσμο από χιόνι και εξαφανίζονταν οι ελπίδες. Kαι το περιέγραψε ως «μια εντελώς κακή περίοδο». Τόσο αυτός όσο και ο Irvine ήταν αδιάθετοι, και έγραψε ότι «είμαι αρκετά αμφίβολος αν θα είμαι σε φόρμα».
Για τον Hoyland, ο οποίος συμμετέχει σε μια εκδήλωση στη Βασιλική Γεωγραφική Εταιρεία για την εκατονταετηρίδα, «το Έβερεστ τρελαίνει τους ανθρώπους». «Ο Mallory κυριεύτηκε από την επιθυμία να κατακτήσει το Έβερεστ, αυτό θα τον έκανε κάποιον σπουδαίο», είπε.
Ο Mallory ήταν δάσκαλος, αλλά κινήθηκε στα περιθώρια του Bloomsbury, μιας ομάδας Βρετανών διανοουμένων, καλλιτεχνών και στοχαστών με επίκεντρο το Λονδίνο στις αρχές του 20ού αιώνα. Όλοι όσοι γνώριζε ήταν διάσημοι μυθιστοριογράφοι ή βραβευμένοι με Νόμπελ, και γοητεύτηκε από αυτό (την ιδέα του Έβερεστ)», λέει ο Hoyland.
«Υπάρχει ένα επικίνδυνο πράγμα που ονομάζεται «πυρετός της κορυφής». Βλέπεις την κορυφή και σκέφτεσαι: «Σωστά, είναι ή θάνατος ή δόξα». Δεν σε νοιάζει αν πεθάνεις. Ξέρω αυτό το συναίσθημα. Σε καταλαμβάνει πλήρως αυτό το βουνό. Ο Mallory καταλήφθηκε από το Έβερεστ και αυτό τον σκότωσε».
Ο Hoyland, ο οποίος έκτοτε έχει ανταλλάξει την ορειβασία με την ακραία ιστιοπλοΐα, λέει ότι το Έβερεστ έχει γίνει «ένα βουνό για μη ορειβάτες. Υπάρχουν πλούσιοι άνθρωποι που το σκαρφαλώνουν ως τρόπαιο. Μακάρι να μην ήταν το ψηλότερο βουνό. Ειλικρινά, νομίζω ότι το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί θα ήταν να γκρεμιστούν τα ψηλότερα 250 μέτρα του» συμπλήρωσε ο Hoyland.