Ο όρος “trekking” είναι αναμφίβολα γνωστός και διαδομένος στον κόσμο των βουνών, χωρίς να γνωρίζει σύνορα γλώσσας ή κουλτούρας, είναι καθολικός. Και όπως αντιλαμβανόμαστε εντέλει, αμετάφραστος! Μπορεί κάποιες φορές -στη δική μας τουλάχιστον γλώσσα- να εφευρίσκουμε εναλλακτικούς όρους, μονολεκτικά ή περιγραφικά, για να κάνουμε κατανοητό αυτό που περιγράφει ο όρος trekking, χωρίς επιτυχία όμως. Το να αναφερθείς σε μια πολυήμερη και αυτόνομη ορεινή, πεζοπορική διάσχιση, χρησιμοποιώντας κάποια άλλη λέξη πέρα από το trekking, είναι καταδικασμένη εξ ορισμού να αποτύχει, γιατί απλά δεν υπάρχει!
Ποια είναι όμως η καταγωγή της λέξης trekking και πώς, πότε και από ποιον ξεκίνησε να χρησιμοποιείται, για να περιγράψει αυτό ακριβώς? Η ιστορία μας πάει πίσω στον 19ο αιώνα, όταν οι Boers (=αγρότες), απόγονοι των Ολλανδών αποίκων της Νότιας Αφρικής, οι αποκαλούμενοι και Africaners, εκούσια αλλά εξαναγκασμένοι από την επιβολή εξουσίας των Βρετανών, μετακινήθηκαν στο εσωτερικό της χώρας, για να αποφύγουν την σκληρή διακυβέρνησή τους. Οι Βρετανικές δυνάμεις με πολυετή πόλεμο (1795-1806) είχαν κατακτήσει την αποικία τους και την ενέταξαν στα εδάφη της Αυτοκρατορίας.
Αυτή ήταν η «Μεγάλη Πορεία» ή πρωτότυπα το αποκαλούμενο “Groot Trek” (Great Trek, Μεγάλη Πορεία). Ο αριθμός αυτών των προσφύγων που ονομάστηκαν στη συνέχεια Voortrekkers (=πρόωροι μετανάστες) έφτασε τις 15.000 και οι άνθρωποι αυτοί δημιούργησαν νέες αποικίες και έζησαν εκεί ανενόχλητοι πλέον αλλά όχι εφησυχασμένοι, σαν πρόσφυγες που ένιωθαν και ήταν. Είναι προφανές, ότι ο όρος trek μετασχηματίστηκε στην περίπτωσή τους, ενσωματώνοντας την έννοια της μετακίνησης, της μετανάστευσης, ακόμα και της προσφυγιάς ενδεχομένως.
Η λέξη trek είναι Ολλανδική και σημαίνει ως ρήμα (trekken) «τραβώ», «σέρνω», καθώς η μετακίνηση των Μπόερς στο διάστημα 1835-1840 έγινε με άμαξες τις οποίες έσερναν βόδια (Trekboers χαρακτηρίστηκαν)! Εξάλλου boer είδαμε ότι σημαίνει αγρότης στη γλώσσα των Afrikaners. Συνεπώς, όλοι τους είχαν τη δυνατότητα αυτού του τύπου μετακίνησης όταν το αποφάσισαν, γιατί όλοι εκείνοι που αναγκάστηκαν σε μετανάστευση ήταν αγρότες στην ουσία. Για την ιστορία, στο τέλος του 19ου αιώνα, οι Μπόερς πολέμησαν ξανά τους Βρετανούς, έχασαν όμως και αυτόν τον πόλεμο, βλέποντας τη χώρα τους στο τέλος να προσκολλάται στην επικράτεια της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Η λέξη TREK ως ουσιαστικό αρχικά και ως ρήμα στη συνέχεια, ενσωματώθηκε στο Αγγλικό λεξιλόγιο λίγα χρόνια αργότερα (1850), ερμηνεύοντας πλέον εκτός από την ιστορική πλευρά της, την μετακίνηση των Boers και την έννοια μιας μεγάλης και κοπιαστικής μετακίνησης (ταξιδιού) που απαιτεί και πεζοπορία! Ωστόσο, έμεινε σε αχρηστία στο αγγλικό λεξιλόγιο για έναν αιώνα τουλάχιστον, καθώς η έννοια του μεγάλου και δύσκολου πεζοπορικού ταξιδιού, συνέχισε να εκφράζεται κυρίως με τον δόκιμο αγγλικό όρο walk ή τον αμερικάνικο hike, στο χώρο της πολικής εξερεύνησης κυρίως. Στην ορειβασία των Ιμαλαΐων, που βρισκόταν στο προσκήνιο στο διάστημα 1920-1955, χρησιμοποιήθηκε ο κλασσικός όρος climbing, καθώς τα πράγματα εκεί ήταν πολύ συγκεκριμένα, με τους ορειβάτες να προσπαθούν να κατακτήσουν τις μεγάλες κορυφές της οροσειράς.
Το 1949 το μυστηριακό βασίλειο του Νεπάλ άνοιξε τα σύνορα του στον έξω κόσμο και έτσι οι πρώτοι ορειβάτες έκαναν την εμφάνισή τους, προσπαθώντας να πατήσουν ψηλά στα Ιμαλάια, οι μεγάλες κορυφές τους περίμεναν! Μόλις ένα χρόνο μετά (1950), οι Γάλλοι πατούν την πρώτη κορυφή 8000 μέτρων, το Annapurna! Όμως εκτός από τους καθαρόαιμους ορειβάτες της εποχής, υπήρχαν κι εκείνοι οι άνθρωποι των βουνών, που μέσα τους είχαν και τον σπόρο της εξερεύνησης! Ήταν ορειβατικές προσωπικότητες έτσι κι αλλιώς, που εμπνεύσθηκαν όμως από το άγνωστο των Ιμαλαΐων, πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ακόμα. Και όταν η ανθρωπότητα ξαναβρήκε το βηματισμό της μετά το 1945, εκείνοι επέστρεψαν στο κυνήγι του ιερού τους δισκοπότηρου.
Αξίζει να αναφερθούν φυσικά, δύο Βρετανοί πρωτοπόροι που επέζησαν του Αρμαγεδδώνα του WW2, o Eric Shipton και ο Bill Tilman. Κοντά τους μια δράκα ακόμα ανθρώπων με παρόμοιες ανησυχίες, προσπάθησαν να μπουν στο περίκλειστο βασίλειο και να ανακαλύψουν τι κρυβόταν πίσω από γιγάντιες βουνοπλαγιές, τις κάτασπρες κορυφές και χαοτικές χαράδρες. Ένας από αυτούς ήταν και ο συνταγματάρχης (στον Πόλεμο) Jimmy Roberts, με πλούσιο ιστορικό στα βουνά της Ασίας, αφού όχι μόνο γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ινδία αλλά και ως στρατιωτικός υπηρέτησε εκεί και αυτό του έδινε την ευκαιρία να βρίσκεται συνέχεια κοντά στο περιβάλλον που αγαπούσε.
Ο Roberts (1916-1997) πέρα από την προπολεμική σχέση του με τα Ιμαλάια, αναμείχθηκε στις πρώτες μεταπολεμικές απόπειρες ανίχνευσης διαδρομών στα Ιμαλάια του Νεπάλ το 1950 και το όνομά του βρισκόταν ακόμα και στη λίστα των υποψήφιων αρχηγών της πετυχημένης πρώτης αποστολής των Βρετανών στο Everest το 1953. Η τύχη δεν ευνόησε τον Roberts στο θέμα αυτό, ο ίδιος όμως αγαπούσε τα Ιμαλάια και ποτέ δεν σταμάτησε να ψάχνει τις ορειβατικές προκλήσεις αλλά και την αναζήτηση διαδρομών και την εξερεύνηση του Νεπάλ. Όταν έφτασε η ώρα της αποστράτευσής του, αποφάσισε να συνεχίσει τη ζωή του στη χώρα που αγάπησε, το Νεπάλ. Στο μεταξύ, είχε ηγηθεί αποστολών σε άλλα απάτητα βουνά της χώρας και είχε σαρώσει στην κυριολεξία την ύπαιθρο της χώρας.
Ήταν 1965 και ο απόστρατος πια Roberts αποφάσισε να ιδρύσει ένα πρακτορείο εκδρομών στη χώρα, που θα έφερνε ανθρώπους από όλον τον κόσμο για να πεζοπορήσουν στα ανέγγιχτα μονοπάτια των Ιμαλαΐων, αντικρύζοντας μοναδικές εικόνες των βουνών και συναντώντας έναν εξωτικό λαό και τον πολιτισμό του. Ίδρυσε την εταιρεία με τον περιεκτικό τίτλο “Mountain Travel” και λίγο μετά πλήρωσε μια καταχώρηση σε αμερικάνικο περιοδικό, επιλέγοντας ως λέξη-κλειδί στη διαφήμιση τη λέξη TREK, για να προσελκύσει το ενδιαφέρον των υποψήφιων πελατών!
«Ήξερα πως αυτή η λέξη που σκέφτηκα να χρησιμοποιήσω θα έγραφε ιστορία στη συνέχεια» εκμυστηρεύτηκε αργότερα. Γνώριζε πως αν και ο όρος δεν χρησιμοποιούταν στην πραγματικότητα, παρότι αρκετοί κάπου τον είχαν δει, θα εξαπλωνόταν με ταχύτητα στο μέλλον, γιατί όλη αυτή η επιχειρηματική ιδέα ήταν πράγματι μια «έκρηξη».
Αυτό λέγεται διορατικότητα και οξυδέρκεια και μπορεί να πιστωθεί σε πρωτοπόρους, που είχαν το χάρισμα να δουν το μέλλον πριν από τους πολλούς, γράφοντας οι ίδιοι την ιστορία του αύριο. Ο Roberts πήρε μια ξεχασμένη λέξη, από τις αραχνιασμένες σελίδες των λεξικών και την ανέστησε, με έναν ανέλπιστα πετυχημένο τρόπο αλλά και με μια προοπτική, που ούτε ο ίδιος μπορούσε τότε να φανταστεί. Σύμφωνα με τις αναζητήσεις στη διαχρονική χρήση λέξεων, ο όρος trekking πολλαπλασίασε περίπου 30 φορές την παρουσία του στη χρήση της γλώσσας παγκόσμια, από τα χρόνια που ήταν απλά μια άγνωστη λέξη.
Σε κείμενό του πολλά χρόνια αργότερα, ο Roberts γράφει σχετικά «…Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να αναφέρω ότι οι όροι «trek» και «trekking», οι οποίοι χρησιμοποιούνται πλέον ευρέως και είναι κατανοητοί, ήταν καινοφανείς για ορισμένους το 1964. Προέρχονται από μια παλιά λέξη των Μπόερς, αλλά οι όροι χρησιμοποιούνταν συχνά στη λογοτεχνία των Ιμαλαΐων σε σχέση με την ορεινή κατασκήνωση και τα ταξίδια και ούτω καθεξής, ώστε ποτέ δεν είχα καμία αμφιβολία ότι το θηρίο που σχηματιζόταν στο μυαλό μου θα ονομαζόταν «Πρακτορείο Trekking». Θα βασιζόταν σε αυτά που είχα ήδη δει στο Κασμίρ. Αλλά βελτιωμένο και τροποποιημένο από τα μαθήματα που είχα πάρει από την εκστρατευτική ορειβασία. Και καθώς οι πελάτες ή οι πεζοπόροι δεν θα είχαν εμπειρία στις νεπαλέζικες συνθήκες, θα έπρεπε να διατηρήσουμε μεγαλύτερο βαθμό ελέγχου, κάτι που θα απαιτούσε υψηλό επίπεδο προσωπικού πεζοπορίας και την εκπαίδευσή τους…»
Για την ιστορία, εκείνη η πρώτη καταχώρηση του Roberts για τα πεζοπορικά ταξίδια στο Νεπάλ, έφερε το 1965 τρεις Νεοϋορκέζες ηλικιωμένες κυρίες, που έζησαν την εμπειρία του Everest Base Camp “trek”, μια ιδέα του Roberts. Οι δημοφιλέστερες trekking διαδρομές σήμερα στο Νεπάλ, φέρουν την πατρότητα του Jimmy Roberts (Round Annapurna trek, Annapurna Sanctuary trek, Langtang trek, Rolwaling trek). O Roberts είχε ήδη εξερευνήσει το Νεπάλ στα χρόνια που προηγήθηκαν (1950-1964) και είχε καταγράψει όλες τις λεπτομέρειες που θα τον βοηθούσαν στη συνέχεια να καταπιαστεί επαγγελματικά με μια τέτοια δραστηριότητα. Μέχρι το 1969 δεν υπήρχε άλλη εταιρεία στο Νεπάλ με παρόμοιο αντικείμενο, την οργανωμένη δηλαδή πεζοπορία στα βουνά της χώρας.
Στις μέρες μας, οι όροι trekking, trek, trekker, (ρήμα, ουσιαστικό, επίθετο) έχουν κυριαρχήσει παγκόσμια και έχουν δημιουργήσει ένα ξεχωριστό σύμπαν τρόπου ζωής. Μόνο στο Νεπάλ, υπάρχουν σήμερα πάνω από 3.000 εταιρείες trekking, ενώ ο παγκόσμιος τζίρος του οργανωμένου trekking ξεπερνά τα $25 εκατομμύρια!
Η έμπνευση ενός ανθρώπου, του «συνταγματάρχη» Jimmy Roberts, θα αποτελεί για μια ακόμα φορά, απόδειξη του πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια πρωτότυπη ιδέα.